‘De studiehemel op aarde’, zo noemt een van de cursisten het aanbod van HOVO. Colleges volgen, geen examens en een palet met afwisselende en prikkelende cursussen: zoals astronomie, nanotechnologie of medische ethiek. Maar ook religie, beeldende kunst, oncologie en economie. Bevlogenheid en enthousiasme typeren de gemiddelde cursist én docent. Waarom ze de collegebanken inschuiven of juist bij een HOVO-insteling les gaan geven komt aan bod in de rubriek Mensen. Portretten van bijzondere HOVO-docenten en cursisten.

Emeritus hoogleraar neurologie dr. Jan Minderhoud (76) boeide met zijn colleges jarenlang Groningse studenten geneeskunde. Nu legt hij HOVO cursisten uit hoe onze hersenen werken. Hij raakt geïnspireerd door een gemotiveerde groep en wil in de frontlinie blijven lopen. “Ik wil precies weten wat de ontwikkelingen in mijn vakgebied zijn.”

Bevlogenheid en enthousiasme typeren niet alleen de gemiddelde HOVO cursist. Maar zeker ook de docenten. Egyptoloog Julia Harvey (46) geeft de cursus Egyptologie en organiseert de bijbehorende studiereis naar Egypte. De cursussen van hoogleraar logistiek management Hugo Roos (63) hebben ondermeer als thema het Weens Congres en de nieuwe ontwikkelingen in vervoersmarkten. Beiden vinden vooral de gemotiveerdheid, maar ook de wisselwerking met studenten een uitdaging. Roos: “Soms stellen cursisten vragen, waar ik nog niet over heb nagedacht. Ik kom daar altijd later op terug. Maar ik heb ook regelmatig gastdocenten, dat biedt alleen maar een dieper inzicht in bepaalde onderwerpen.”

Door drukke banen bij ondermeer KPN als organisatieadviseur en management developmentadviseur, kwam Marjorie er niet aan toe om cursussen buiten haar eigen vakgebied te volgen.

Zeven jaar geleden stopte ze met werken en sindsdien volgt ze minstens twee keer per jaar een HOVO cursus. Soms zelfs per semester twee tegelijk.

“Toen ik nog in Aerdenhout woonde, leerde ik HOVO Leiden kennen en heb daar een cursus over een filosofisch onderwerp gevolgd. Al gauw ontdekte ik dat mijn interesse vooral bij cultuurhistorische onderwerpen lag en heb me bijvoorbeeld verdiept in veel aspecten van de Islam. Maar ik heb ook met veel interesse een medisch georiënteerde cursus gevolgd over slaap en slaapstoornissen. Daarna zijn we verhuisd naar Oosterhout. In Leiden zijn de cursussen meer gelieerd aan de universiteit, HOVO Brabant Seniorenacademie heeft een grotere diversiteit.

Ik kies vooral onderwerpen waar ik weinig van af weet, ook een voorwaarde is dat ik erdoor uitgedaagd wordt. Dit najaar ga ik de vervolgcursus van prof. Van Zeijl volgen, over ‘Architectuurgeschiedenis als een verzameling denkbeelden’. Ik merk nu al dat het mijn manier van kijken naar gebouwen heeft beïnvloed. Ik ben nieuwsgierig en ik vind het heerlijk om in de collegebanken te zitten, te luisteren en mezelf vragen te stellen. Ik moet er niet aan denken om dagen te gaan golfen. Ik zoek geestelijke uitdaging en verdieping en dat is wat HOVO mij volop biedt.”

 

Tijdens haar werk in de kinderpsychiatrie en creatieve therapie met volwassenen, volgde ze psychiatrie- en neurologiecolleges.

Toen Yvonne haar zoon kreeg, stopte ze met werken maar niet met leren. Aan de Universiteit van Nijmegen volgde ze zeven jaar filosofie- en theologiecolleges. “Mijn zoon is zelfs een enkele keer mee geweest naar college, dan zat hij rustig naast me te kleuren.”

Als haar zoon uit huis gaat, koopt ze een caravan en woont 12 jaar op diverse plekken in Frankrijk en Spanje. Weer terug in Nederland, schrijft ze zich in bij HOVO Nijmegen. “Door mijn filosofieachtergrond heb ik een grote luistervaardigheid opgebouwd. Daar heb ik geleerd hoe de mens in elkaar zit, hoe bewustzijn werkt en hoe ik gedachten die ik over het leven heb goed kan verwoorden. Naast losse lezingen, een collegereeks over dichter Pushkin en een over componisten, volgt Yvonne vooral bètavakken zoals astronomie, nanotechnologie en kosmologie. Daarbij kijkend naar het integraal verband: van atoom tot de menselijke geest. “Soms volg ik drie keer per week een cursus. Er zijn ochtenden bij, dat ik het niet snap. Dan kijk ik naar dat bord vol formules en gaat de stof boven mijn pet. Dan kom ik met een rood hoofd van inspanning uit de collegezaal. Ik sta bekend als die mevrouw die zoveel vraagt. Er zijn vast wel cursisten die zich aan me ergeren. Ik doe het voor mezelf, maar ook om anderen niet in te laten dutten. Wijsheid kun je niet leren, maar wel proberen te vinden…,daar ben je levenslang mee bezig. Ik kan me niet herinneren, dat ik niet nagedacht heb over het leven. Ik weet nog dat ik als klein meisje, tussen de knieën van mijn vader stond en hij me uitlegde wat de wisselwerking is tussen de maan en de aarde. Toen is er iets geraakt. Dit najaar doe ik een vervolg-onderdeel van de leergang ‘Evolutie van de kosmos’ en de cursus ‘Natuurwetenschap en geloof’. Hoe meer je opdoet aan kennis, hoe meer honger. En die van mij is nog lang niet gestild.”

 

Als apotheker was permanente bijscholing voor Hans Poutsma (75) onmisbaar. Toen hij tien jaar geleden met pensioen ging, vond hij bij de Senioren Academie precies wat hij zocht: colleges volgen, geen examens en een keur aan interessante cursussen. Professor Wim Aerts (82) is oud-hoogleraar Middel- en Nieuwgrieks aan de Rijks Universiteit Groningen en doceert aan de Senioren Academie Groningen en Drenthe ondermeer over Byzantium. “Ik geniet als de cursisten genieten en wil graag mijn kennis delen.”

 

Hoewel Poutsma zichzelf geen ‘filosooftype’ vindt, volgde hij bij de Senioren Academie Groningen jaarlijks twee cursussen filosofie. Zijn eerste cursus over Descartes stapte hij nagenoeg blanco in. “Ik vind het interessant te weten wat mensen gedacht hebben, hoe ze daartoe gekomen zijn en hoe dat ons denken van vandaag de dag beïnvloed heeft.

Tijdens mijn apothekerschap, heb ik heel veel vakliteratuur gelezen, maar weinig tijd gehad om over het leven na te denken of uitgebreid stil te staan bij bijvoorbeeld het hoe en waarom van beslissingen die ik maakte. Dat doe ik nu wel, ik ben anders tegen het leven aan gaan kijken door deze cursussen filosofie.

Ik ben bijvoorbeeld altijd een zachte gelovige geweest, niet bij een kerk aangesloten geweest maar wel in God geloofd. Het is een leuk idee dat God zou bestaan en een hiernamaals. Maar we nemen dat aan, zonder dat er een spoortje bewijs is van een leven na dit leven. God heeft de mens niet geschapen, maar de mens heeft God geschapen uit angst voor de dood. Kant heeft precies vastgesteld wat je kunt weten als mens. Uit zijn onderzoek blijkt glashelder, dat je over god en spiritualisme wel kunt speculeren maar niet weten. Het is namelijk niet wetenschappelijk te bewijzen. Zijn navolgers zoals Lessing en Hegel willen laten zien, dat je meer kunt weten zonder het fysiek te zien. Maar die manier van denken heeft mij niet overtuigd.  Ik hang de logische kant van denken aan, zoals de wetenschapsfilosoof Popper doet. Bij de Senioren Academie heb ik cursussen over hem gevolgd en al zijn boeken gelezen. In een van zijn boeken valt hij het Hegelse systeem aan. Popper is ook iemand die dingen wil kunnen toetsen, daar kan ik me goed in vinden. Dat heeft ook te maken met mijn achtergrond als apotheker. Wat ik soms mis, is dat filosofen te weinig ingaan op de relatie tussen logisch denken en gevoel. Die samenhang is ook door de moderne filosofie nog niet voldoende opgepakt.

Deze cursussen hebben mijn manier van denken veranderd en verdiept. Het is heerlijk om te blijven studeren en bezig te zijn met onderwerpen die buiten mijn oorspronkelijke vakgebied liggen. Ik heb geen behoefte om wat ik weet uit te dragen. Ik neem op en toets het aan mijn eigen gevoel en denkwijze over bepaalde onderwerpen.”

 

Kennis delen

Professor Wim Aerts (82) was hoogleraar Middel- en Nieuwgrieks aan de Rijks Universiteit Groningen van 1967 tot 1990 en is nu docent aan de Senioren Academie Groningen en Drenthe. Sinds 1990 geeft hij ondermeer cursussen over het Byzantijnse rijk, met als hoofdstad het vroegere Constantinopel ofwel het huidige Istanbul. Maar ook over Griekse papyri in Egypte. “Toen mij werd gevraagd om les te geven, heb ik meteen ja gezegd”, vertelt Aerts. “Het is toch eigenlijk van den gekke, dat een hoogleraar op zijn 65e moet stoppen en dat die kennis verloren gaat? Lesgeven houdt me scherp. Ik geef een paar cursussen per jaar, dit omdat ik ook nog wetenschappelijke artikelen schrijf en bezig ben met een nieuwe uitgave van een Byzantijns gedicht bestaande uit 6300 verzen over Alexander de Grote. Daar ben ik sinds 1991 al mee bezig en het is een ongelooflijke klus. Daarnaast ben ik bestuurslid van de Vrienden in Groningen en verzorg de eindredactie van de Vriendenpost .” Tijd om zelf een cursus zoals moderne geneeskunde te gaan volgen, heeft hij niet. Het lesgeven aan de Senioren Academie doet Aerts met veel plezier: “De cursisten zijn zeer gemotiveerd en ik vind het fijn om mijn kennis met hen te delen. Ik vertel graag over hoe in Egypte, na Alexander de Grote, de Grieken het land bestuurden. Dat de manier waarop ze dat deden te lezen is in de vele papyri die teruggevonden werden in dorpen die nu onder het woestijnzand zijn geraakt. Maar ook papyri die als wikkels voor mummies zijn gebruikt, kunnen worden losgeweekt en leesbaar gemaakt. Daardoor krijg je een geweldige kijk op het dagelijkse leven in de Hellenistische en Romeinse tijd in Egypte. Ik geniet als ik zie hoe cursisten genieten. Ik heb ook les gegeven aan jonge mensen, maar merk het verschil vooral in levenservaring. Daardoor kunnen ouderen zich beter in de stof inleven. Omdat veel cursisten het Grieks niet beheersen, zorg ik dat ik zoveel mogelijk vertalingen aanbied. Ik vind het een uitdaging om nog zo intensief in mijn vakgebied bezig te kunnen zijn.”

Stan Verdult en Wim van Gijn zijn doorgewinterde HOVO cursisten. Twee van de ongeveer 25.000 cursisten die op de 15 universiteiten en hogescholen regelmatig een cursus of lezing volgen. HOVO is populair en groeit jaarlijks met ongeveer tien procent.‘De studiehemel op aarde’, noemt Wim van Gijn het aanbod van HOVO.

 

Wim van Gijn (76)

Wim van Gijn (76) is al 16 jaar cursist bij de Erasmusacademie in Rotterdam. Nadat hij jarenlang op de administratie van een havenbedrijf had gewerkt, kreeg hij volop vrije tijd. Dat greep hij aan om alsnog de collegebanken in te schuiven. Daarna volgt hij een scala aan cursussen: van medische ethiek tot de Middeleeuwen. Ieder jaar schrijft hij zich in voor de jaarlijkse twee semesters. Door de ziekte van zijn vrouw, heeft hij tijdelijk niet deel kunnen nemen. Maar in januari 2008 start Wim weer met de cursus Spinoza en Nederland. “Het volgen van cursussen houdt me scherp en verbreedt mijn kennis”, vertelt hij enthousiast. “Ik wil van alles proeven. Dus heb ik ook een cursus parlementaire geschiedenis en staatsrecht en meerdere cursussen over Israël gevolgd. Het zijn geen jarenlange studies, maar korte reeksen van colleges waar ik op een prettige manier geprikkeld wordt. Wat het me oplevert, is een bredere kijk op bepaalde onderwerpen waar ik niet zo in thuis ben. Ik ben behoorlijk verslaafd kun je wel zeggen.”

Zinvolle invulling vrije tijd

HOVO loopt als een rode draad door Wims leven. “Ik ben penningmeester van de vriendenkring, bij ons heet dat Stichting Permanente Educatie Senioren en ik zit in de redactie van SPES Speciaal.” In een van de laatste nieuwsbrieven maakt Van Gijn zich hard voor ouderen en hun vrijetijdsinvulling: “Zij zitten zeker niet achter de geraniums. Als ze nog redelijk gezond zijn, houden ze zich met tal van dingen bezig. Zoals het passen op kleinkinderen, vrijwilligerswerk, reizen, bezoeken van toneelvoorstellingen en concerten en het volgen van ouderenonderwijs. Ouderen geven hun waardevolle ervaringen door aan de huidige en toekomstige generaties. HOVO en alles wat daarbij hoort, neemt in het leven van deze representant van de ‘grijze golf’ een belangrijke plaats in. Ik voelde na mijn pensionering sterk de behoefte om nog kennis te vergaren om zo mijn vrije tijd zinvol in te vullen en ook het gevoel te blijven houden erbij te horen. Ik heb veel leuke gelijkgestemden ontmoet en HOVO heeft met haar cursussen aan mijn gevoel van welzijn in grote mate bijgedragen.”

 

Stan Verdult (66)

Nadat Stan Verdult (66) als directeur van een verzorgingshuis in de VUT gaat, wil hij graag weer wat gaan doen. “Ik ging al wel eens naar studium generale en volgde ook individuele lezingen. Filosofie heeft mijn grote interesse, ik had al veel gelezen voordat ik besloot me op te geven voor een filosofiecursus bij HOVO. Tijdens mijn eerste cursus bij HOVO Maastricht, stond filosoof John Rawls centraal. Zijn naam was ik al vaker tegengekomen, maar ik had nog nooit iets van hem gelezen. Hij is auteur van de klassieker ‘Een theorie van rechtvaardigheid’. Daarna volgde een cursus over Martha Nussbaum, zij staat in de top tien van wereldfilosofen. Beide cursussen werden gegeven door filosoof Wim Fiévez. Het mooie aan filosofie is, dat het levensvragen centraal stelt, probeert te begrijpen en grenzen te verkennen. Het analyseert de betekenis van gebruikte begrippen en bekijkt ze kritisch. Zoals Martha Nussbaum doet. Het accent ligt bij haar op emoties. Emoties moet je zien. Emoties worden door veel mensen teruggebracht tot dat wat je voelt in je lichaam. Maar het gaat ook om cognities en kennis, die bepalen hoe je je voelt. Je leert inzien hoe bepaalde mechanismen werken.“

Weblog

Ondanks dat Stan veel over filosofie had gelezen, merkte hij gaandeweg de cursussen dat zijn basiskennis over dit onderwerp steviger was geworden. Stan: “Het leuke is dat je de cursussen doet met leeftijdsgenoten en door de vragen die zij stellen, word ik ook weer aan het denken gezet. Datgene wat ik al gelezen had, kon ik ook veel meer gaan toepassen door erover te filosoferen. Nu ik met de cursus over Spinoza ga beginnen, bereid ik me goed voor. Ik heb inmiddels al twee biografieën van hem gelezen. Deze Nederlandse filosoof pleitte voor volledige vrijheid van meningsuiting en godsdienstvrijheid. Zijn werk is de basis van het werk van veel moderne filosofen. Pasgeleden heb ik een Spinoza weblog en een Martha Nussbaum weglog gemaakt, om zo interactief met medestudenten te kunnen uitwisselen. Tot mijn verbazing heeft daar nog niemand gebruik van gemaakt, dus roep ik op: stel je vragen en schrijf je bedenkingen op, om zo samen te kunnen discussiëren over deze twee grote filosofen.”

 

interviews: Simone Pastoors